De entourage van Poetin
All the President’s Men
President Vladimir Poetin regeert oppermachtig in Rusland. Zijn greep op de macht is absoluut. Maar hij is zeker niet de enige die het land bestuurt.
In de andere secties van deze website duiken, naast de naam van Iosif Vissarionovitsj Stalin (1878-1953), ook nog regelmatig andere namen op van machtshebbers die een beruchte reputatie hebben opgebouwd in de tijd van Boelgakov, denk bijvoorbeeld maar aan Anatoli Vasiljevitsj Loenatsjarski (1875-1933), Volkscommissaris van het Narkompros, of diens schoonbroer Aleksander Aleksandrovitsj Bogdanov (1873-1928), hoofd van de Proletkoelt, of Genrich Grigorjevitsj Jagoda (1891-1938), Volkscommissaris van Binnenlandse Zaken die de eerste reeks van de beruchte schijnprocessen organiseerde. Zij maakten deel uit van een entourage waarvan het voornaamste doel van de individuele leden was om in de gunst blijven van de heerser. Dat deden ze door zijn uitgesproken of vermeende wensen zo secuur mogelijk te realiseren, ongeacht hoe aburd of onwezenlijk ze waren.
Hetzelfde fenomeen doet zich voor in het Poetin-tijdperk. Verschillende invloedrijke groepen - voormalige Sovjetspionnen, apolitieke technocraten en degenen die Poetin kent van zijn tijd als ambtenaar in Sint-Petersburg begin jaren negentig - vechten constant om de aandacht van de president. Zij zijn ook degenen die Poetins wensen vormgeven en uitvoeren. Een uitgebreide beschrijving van deze mannen en hun «verwezenlijkingen» vindt u in het boek De mannen van Poetin van Catherine Belton, in 2022 in het Nederland vertaald door onder meer Gretske de Haan.
Catherine Belton
Oleksiy Sorokin, adjunct-hoofdredacteur van The Kyiv Independent, gaf op 18 april 2025 in zijn krant een overzicht van Poetins entourage, waarvan wij dankbaar gebruik maken om de verschillende politieke groeperingen in de hoogste machtskringen van de Russische Federatie op een rij te zetten en om proberen te begrijpen wat ze eigenlijk willen.
Oleksiy Sorokin
Vóór het begin van de totale oorlog in Oekraïne speelden zowel Russische als buitenlandse media een gokspel om te achterhalen welke volgende stappen het Kremlin zou willen zetten.
De reden hiervoor was dat Poetin omringd wordt door verschillende politieke groeperingen met verschillende prioriteiten die proberen het land in verschillende richtingen te sturen door de president te beïnvloeden. Deze groeperingen saan in de volksmond, en soms ironisch, bekend als «Kremlintorens», een idioom dat verwijst naar het feit dat het Kremlin in Moskou 19 verschillende torens heeft.
De siloviki
Van deze invloedrijke groeperingen is de machtigste ongetwijfeld de groep van fanatieke hardliners, bekend onder het Russische woord силовики [siloviki] , wat zou kunnen vertaald worden als sterke mannen.
Onder hen bevinden zich functionarissen zoals Aleksander Bortnikov, directeur van de Russische Federale Veiligheidsdienst (FSB), Sergej Narysjkin, hoofd van de Russische Buitenlandse Inlichtingendienst, Viktor Zolotov, hoofd van de Russische Nationale Garde, en Poetins assistent Nikolaj Patroesjev, die vóór Bortnikov de FSB leidde.
Aleksander Bortnikov
Bortnikov, Narysjkin en Patroesjev zaten alle drie op school bij Poetin... de KGB-school. Samen met Poetin werken de drie jarenlang voor de Sovjet-veiligheidsdienst.
Sergej Narysjkin
Zolotov werd, samen met voormalig minister van Defensie Sergej Sjojgoe, in de loop der tijd aan deze groep toegevoegd. Zolotov was de lijfwacht van Poetins voormalige baas, de burgemeester van Sint-Petersburg, Anatoli Sobtsjak, terwijl Sjojgoe een langdurig regeringsfunctionaris was, sinds 1992 minister van Noodhulp en later leider van Verenigd Rusland, Poetins politieke partij.
Al deze mannen delen een gemeenschappelijke achtergrond. Ze zijn even oud en hebben een gemeenschappelijk wereldbeeld, gebaseerd op de idee dat Rusland omringd is door vijanden, dat het Westen het uit elkaar vallen van de Sovjet-Unie heeft veroorzaakt en dat de voormalige Sovjetstaten «voor het oprapen» liggen.
Nikolaj Patroesjev
Vrienden uit Sint-Petersburg
De tweede groep bestaat uit Poetins vrienden uit Sint-Petersburg, soms ook wel de Ozero-datsjacoöperatie genoemd. Wat dat precies inhoudt, leg ik later uit. Deze groep is uiterst interessant.
Poetin is geboren en getogen in Sint-Petersburg. Zijn politieke carrière begon daar ook. Hij ging er naar school, leerde er judo en na een paar decennia bij de KGB begon hij te werken in het bestuur van de burgemeester van Sint-Petersburg, Anatoli Sobtsjak. De mensen met wie hij toen bevriend raakte, waren degenen die hij aan de macht bracht toen hij in Moskou aantrad
Arkadi Rotenberg was Poetins judopartner in de jaren '60. Hij hielp Poetin later in het bestuur van Sint-Petersburg in de jaren '90. Toen Poetin aantrad, werden Arkadi Rotenberg en zijn broer Boris Rotenberg plotseling succesvolle zakenlui met hun bouw- en energiebedrijven. Beiden werden eind jaren 2010 miljardair.
Arkadi Rotenberg
Hier wat meer informatie over de Ozero datsjacoöperatie dan. Halverwege de jaren '90 verwierven acht mannen grote stukken grond aan de oevers van het Komsomolskojemeer ten noordwesten van Sint-Petersburg de coöperatie kreeg de naam Озеро [Ozero], of Het meer. Ze bouwden luxe zomerhuizen op dit lucratieve land en brachten veel tijd samen door.
Eén van hen was Vladimir Poetin; de andere zeven werden succesvolle zakenmannen en overheidsfunctionarissen toen Poetin president werd.
Vladimir Jakoenin werd directeur van de Russische Spoorwegen. Andrej Foersenko werd minister van Onderwijs en later de assistent van de president. Zijn broer Sergej Foersenko werd voorzitter van voetbalclub Zenit en later voorzitter van de Russische voetbalbond.
Vladimir Jakoenin
Sergej Foersenko
Anderen in de groep werden bankiers en directeuren van lucratieve staatsbedrijven. De meest interessante onder hen is Joeri Kovaltsjoek, Poetins beste vriend, die naar verluidt de grootste invloed heeft gehad op de vorming van de wereldvisie van de president.
Joeri Kovaltsjoek
Het zwanenmeer De Ozero-coöperatie inspireerde de Russische rapper Noize MC om in 2022 het liedje Кооператив «Лебединое озеро» [Kooperativ Lebedinje ozero] of Coöperatie het Zwanenmeer op te nemen. Het refrein werd een strijdlied voor jongeren die hun ongenoegen over het regime willen manifesteren. U kan daar meer over lezen door op deze link te klikken. |
Enkele belangrijke leden van de Sint-Petersburgse groep maakten evenwel geen deel uit van de Ozero-datsjacoöperatie, onder wie de gebroeders Rotenberg, Igor Setsjin en Dmitri Medvedev.
Zowel Setsjin als Medvedev waren Poetins rechterhanden toen hij locoburgemeester van Sint-Petersburg werd. Als beloning voor hun loyaliteit kreeg Setsjin uiteindelijk de controle over Rosneft, het grootste energiebedrijf van het land, dat de activa van het voormalige Yukos van de gevangengenomen magnaat Michail Chodorkovski in de schoot geworpen kreeg. Medvedev kreeg het presidentschap tussen Poetins tweede en derde ambtstermijn – uiteraard met een waakzame Poetin in de buurt.
In De mannen van Poetin vermeldt Catherine Belton hier ook nog de namen van miljardair Gennadi Nikolajevitsj Timtsjenko die in drie landen staatsburger is: de Russische Federatie, Finland en Armenië, en Viktor Vasiljevitsj Tsjerkesov. Laatstgenoemde speelt echter geen enkele rol meer, want hij overleed in 2022.
De technocraten
De derde groep is de meest achtergestelde - ze is samengesteld uit een aantal apolitieke technocraten, die het dagelijks leven in het land leiden.
Onder hen bevindt zich premier Michail Misjoestin, vooral bekend om zijn onopvallende aanwezigheid en zijn jarenlange rol in het beheer van het Russische belastingstelsel. Ook Aleksej Koedrin, die jarenlang het Russische ministerie van Financiën leidde, maakte deel uit van deze groep. Nog een ander lid is Elvira Nabjoellina, hoofd van de Russische Centrale Bank.
Deze groep deelde geen agressieve standpunten en wilde geen oorlogen. Zij waren degenen die het land draaiende wisten te houden toen die oorlogen begonnen. Het monetaire beleid van de Centrale Bank is slim en efficiënt geweest. Het blokkeerde de opname van geld uit het banksysteem om paniek te voorkomen in de beginfase van de totale oorlog van Rusland tegen Oekraïne en verhoogde de rente om de inflatie te compenseren. Hun wereldbeeld staat ver af van dat van Poetin, maar hun effectiviteit is wat hen aan het stuur houdt.
Een nieuwe generatie technocraten maakt ook zijn intrede in de hoge kabinetten van Moskou. Kirill Dmitriev, bijvoorbeeld, de CEO van het Russische Investeringsfonds Direct leidde de gesprekken met de gezanten van de Amerikaanse president Donald Trump in Washington. Zijn carrière kreeg een impuls door de vriendschap van zijn vrouw met Poetins dochter.
De krijgsheren
Er zijn nog een paar andere groepen die het vermelden waard zijn. De regionale elites, met name die van de Tsjetsjeense Republiek, behoort daartoe. Krijgsheer Ramzan Kadyrov, leider van Tsjetsjenië, regeert zijn regio als een leengoed. Met zijn agressieve retoriek en meedogenloze manieren behoort Kadyrov tot de trouwste vazallen van Poetin als één van de grootste voorstanders van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Ramzan Kadyrov
Ultranationalisme Vóór de oorlog in Oekraïne concurreerden al deze machtscentra de hele tijd met elkaar. Het was een voortdurende touwtrekkerij, een strijd om een of ander gasbedrijf, een stuk land, een lucratieve deal of een gunstige wet die ze wensten. Terwijl al deze gevechten achter gesloten deuren plaatsvonden probeerden journalisten elke nieuwe ontwikkeling te interpreteren als een teken dat de ene groep aan het winnen was en de andere aan het verliezen. Ze probeerden ook regelmatig te raden wie de leider van elke groep was, wie dichter bij Poetin stond en wie Poetin vertrouwde. Volgens de Russische schrijver en journalist Michail Zygar besloot Poetin om zijn grootschalige invasie van Oekraïne te lanceren tijdens de coronacrisis, toen hij maandenlang in isolatie zat in zijn Valdai-residentie, gelegen tussen Moskou en Sint-Petersburg. De man die toen de meeste tijd met hem doorbracht, was zijn oude vriend Joeri Kovaltsjoek, die dezelfde ultranationalistische ideeën deelde. Twee 70-jarige mannen, zittend in een afgelegen woning ver van de bewoonde wereld, besloten een brutale invasie te lanceren die honderdduizenden levens zou kosten. Volgens Zygar werd Poetins reeds gevestigde wereldbeeld verder geradicaliseerd door Kovaltsjoek die hem aanzette tot het lezen van ultranationalistische literatuur, zoals de geschriften van Ivan Iljin, Vasili Rozanov en anderen die het Russische recht op het bezit van veroverd land verdedigen en de noodzaak van een onderdrukkende gecentraliseerde staat benadrukken. Je zou kunnen zeggen dat dit betekent dat de hardliners gewonnen hadden, maar achteraf gezien is het juister om te zeggen dat zij altijd aan het roer gestaan hebben, omdat de man die de touwtjes in handen had, één van hen was. Vladimir Poetins interesse in het ultranationalisme, zijn verlangen om buurlanden te controleren en zijn idee dat de macht altijd gelijk heeft, waren reeds aanwezig van in het begin. Onder het huidige systeem, in het totalitaire Rusland, zal de machtsstrijd tussen verschillende politieke groeperingen en allianties niets veranderen aan de manier waarop Rusland opereert. Het is nog steeds één man die de touwtjes in handen heeft. Die man heeft zijn besluiten al genomen en zal daar niet meer op terugkomen, maar het zal zeer interessant zijn om te zien hoe de verschillende machtscentra, waarvan de meesten elkaar niet mogen, zullen reageren wanneer Vladimir Poetins greep op de macht verslapt. |
De familie
Poetins familie speelt ook een grote rol in zijn omgeving, en wel omdat het aantal leden van de familie Poetin dat mee profiteert van zijn macht waarschijnlijk een record is voor de Russische heersers in de afgelopen 100 jaar. Het persbureau Project identificeerde op 6 november 2025 niet minder dan 24 familieleden van Poetin die hoge functies bij verschillende Russische bedrijven en organisaties bekleden. In de jaren negentig bekleedden slechts vijf familieleden van Boris Jeltsin hoge posities. Ook tijdens het bewind van Vladimir Lenin hadden slechts enkele van zijn familieleden machtsposities. Iosef Stalins enige zoon, Vasili, bekleedde een overheidsfunctie; hij was piloot en commandant van de luchtmacht van het district Moskou. Familieleden van andere Sovjetleiders bekleedden eveneens zeer zelden overheidsfuncties.
24 familieleden
De meest invloedrijke tak wordt gevormd door de nakomelingen van Jevgeni Michailovitsj Poetin (1933-2024), een neef van de president, Zijn kinderen bekleden belangrijke posities in de politiek en staatsbedrijven: Michail Jevgenievitsj Poetin is vicevoorzitter van de raad van bestuur van Gazprom en Anna Jevgenevna Tsivileva is viceminister van Defensie en echtgenote van minister van Energie Sergei Jevgenievitsj Tsiviljov.
Michail Jevgenievitsj Poetin
Anna Tsivileva bevoordeelde ook haar zoon uit haar eerste huwelijk, Dmitri Lvovitsj Lognov. Hij werd eigenaar en directeur van de bedrijven Kolmar-Tour, Ante Holding en Danrit, alle drie gelieerd aan het koolmijnbedrijf Kolmar, dat zijn moeder van vrienden van Poetin heeft geërfd. Hij is tevens manager bij Renault.
Anna Tsivileva
De kleinzoon van Jevgeni Poetin, Denis Michailovitsj Poetin, werkt bij Sibur en was voorheen expert op de exportafdeling van Gazprom.
Viktor Viktorovitsj Chmarin, de zoon van Poetins nicht Ljoebov Kroeglova staat aan het hoofd van het staatsbedrijf RusHydro. Poetins achternicht, Jelena Anatolievna Zjidkova is medisch directeur van de Russische Spoorwegen, en Vladimir Borisovitsj Kroeglov is algemeen directeur van Nefteproduktservis.
Viktor Chmarin op bezoek bij oom Vladimir
Minaressen zijn ook een beetje familie
Een apart plaatsje moeten we ook voorzien voor Poetins minaressen die dank zij hun relaie met hem in de weelde kunnen delen, en die blijkbaar zijn hoofd voldoende kunnen op hol brengen om dingen te doen die ingaan tegen de basisprincipes die hijzelf in het openbaar beweert te huldigen .
Alina Maratovna Kabajeva
De ooit zeer gevierde Alina Maratovna Kabajeva, voormalig Olympisch kampioen, wereldkampioene en Europees kampioene in het turnen leidt nu een zeer teruggetrokken leven in de presidentiële residentie Novo-Ogarjovo in de regio Novgorod met haar twee zonen Ivan (°2015) en Vladimir (°2019). De reden daarvoor heeft te maken met het feit dat Vladimir Poetin officieel niet geweten wil hebben dat zij reeds jarenlang zijn minnares is en dat Ivan en Vladimir ook zijn zonen zijn.
Poetin zou Kaabajeva opgemerkt hebben toen de inmiddels overleden zanger Murat Ismailovitsj Nasyrov (1969-2007) in 2004 het nummer Alina zong op de TV-zender NTV en zij erbij danste. In datzelfde jaar werd ze toegelaten aan de Moskouse Staatsuniversiteit en zou ze een uitnodiging gekregen hbben om lid te worden van Poetins partij Verenigd Rusland: «De Federatie voor Ritmische Gymnastiek ontving een aanbod van de partij Verenigd Rusland om mijn geluk in de politiek te beproeven. Ik stemde toe», zei ze. Maar volgens diverse bronnen zou ze reeds van in 2001 lid geweest zijn van de partij. Hoedanook, in 2005 werd ze lid van de Openbare Kamer van Rusland om in 2007 ovrr te stappen naar de Staatsdoema.
Murat Nasyrov en Alina Kabajeva
In 2014 nam Kabajeva ontslag uit de Doema en werd zij voorzitter van de raad van bestuur van de Nationale Mediagroep, het grootste Russische mediaconglomeraat. Zij kreeg kritiek vanwege haar gebrek aan ervaring en haar hoge salaris. Met andere woorden: velen vonden dat ze haar carrière te danken had aan haar relatie met Poetin.
Een rijke arme oma Tegen beter weten in blijft proberen om dit alles te verbergen voor de buitenwereld. Hij lijkt er veel voor over te hebben om het imago van een voorvechter van'traditionele waarden te kunnen behouden. Daarom heeft hij het grootste deel van zijn geschenken aan Alina Kabajeva op naam van haar oma Anna Jakovlevna Zatsepilina laten registreren.
Eén van die geschenken is een luxe-appartement in Moskou van 175,7 vierkante meter ter waarde van 70 miljoen roebel (745.800 euro) in gebouw nummer 6 van het domeinx 12 месяцев [12 mesjatsev] of 12 maanden in de buurt van het natuurgebied Peredelkino. De oma verhuisde officieel in december 2014, maar woont in werkelijkheid in het dorp Oespenskoje in de regio Krasnodar. Een en ander werd bekend toen het de website kompromat-ru was opgevallen dat het appartement cash werd betaald door een toen 85-jarige gepensioneerde vrouw, hoewel de verkoopprijs gelijk was aan 3.784 maanden pensioen. Na dat onderzocht te hebben, ontdekte kompromat-ru dat Anna Zatsepilina zich in december 2018 als eenmanszaak had laten registreren in het district Odintsovo van de regio Moskou. Dus gingen ze verder graven en ontdekten ze dat op 17december 2015, één jaar nadat ze zogezegd naar 12 maanden was verhuisd, nog eens twee aan elkaar grenzende appartementen in de Arbatstraat nr. 18 in Moskou op naam van oma Anna Zatsepilina werden gezet, samen met een penthouse van 600 vierkante meter ter waarde van 600 miljoen roebel (6.392.500 euro) in een historisch herenhuis aan de Stary Arbat in het centrum van Moskou. Vier dagen later, op 21 december 2015, ontdekte de onafhankelijke TV-zender Dozjd bovendien dat de gepensioneerde oma nog een extra nieuwjaarsgeschenk had gekregen: een appartement van 212 vierkante meter in de Mytninskaja-kade nr. 3 in Sint-Petersburg, met uitzicht op de Petrus- en Paulusvesting, werd op haar naam geregistreerd. Dat was nog eens 300 miljoen roebel (3.196.000 euro).
Het steeds verrassend goed ingelichte Telegram-kanaal Можем объяснить [Mozjem objasnit] of We kunnen het uitleggen berekende de totale waarde van al het doorgesluisde vastoed, dat telkens eerst werd aangekocht door mensen uit de innerlijke kring van Vladimir Poetin en aan hem gelieerde personen, en vervolgens werd overgedragen aan Anna Zatsepilina. Het bedraagt anderhalf miljard roebel (15.981.360 euro). De site Kompromat-ru berekende dat een gemiddeldegepensioneerde 6.757 jaar zou moeten sparen om dat bij elkaar te krijgen. Met zoveel weelde om je hoofd vergeet je af en toe wel iets. Zo bleek uit een bericht op de Federale Gerechtsdeurwaardersdienst op 22 april 2022 dat Anna Zatsepilina haar energierekening niet had betaald. Gelukkig vond ze al gauw een gulle sponsor, want de Gerechtsdeurwaardersdienst kon al snel laten weten: «Anna Zatsepilina had tot en met dit voorjaar een schuld van 107.205 roebel en 53 kopeken aan energierekeningen voor haar appartementen in Arbat. De schuld is nu afbetaald.» Op 31 mei 2024 werd de website kompromat.ru geblokkeerd door een «niet nader gespecificeerde overheidsinstantie». «De toegang tot deze site is permanent geblokkeerd vanwege het verspreiden van valse informatie van maatschappelijk belang, waaronder informatie die de acties van Russische overheidsinstanties in diskrediet brengt.» |
Alisa Vsevolodovna Chartsjeva
De tweede minnares was een verjaardagcadeau. Op 7 oktober 2010 kreeg Vladimir Poetin, die toen even premier was, een speciaal voor hem gemaaktee erotische kalender cadeau voor zijn 58ste verjaardag. Er stonden twaalf schaars geklede jonge vrouwen in afgebeeld, allen met een gepersonaliseerde boodschap voor hem. De modellen waren vrouwelijke studenten van de afdeling journalistiek van de Moskou Staatsuniversiteit. De kalender was een initiatief van Kristina Andrejevna Potoeptsjik, de perssecretaris van de jongerenbeweging Nasji, die vijf jaar eerder was opgericht om jongerenprotesten tegen het regime van Poetin en Medvedev te verhinderen.met tegenbetogingen, posts op sociale media en andere propagandamiddelen. Poetin was vooral gecharmeerd door de afbeelding van het meisje voor de maand april, de toen 17-jarige Alisa Vsevolodovna Chartsjeva en sprak de wens uit haar te leren kennen. Medewerkers van het Kremlin nodigden haar uit om hem te ontmoeten in de residentie Novo-Ogarjovo en er ontstond een affaire die een jaar zou duren. De ontmoetingen vonden uiteraard telkens plaats wanneer Alina Maratovna Kabajeva er niet was.
Aprilmeisje Alisa Chartsjeva
Alisa's vader en voormalig ijshockeyspeler van Dynamo Moskou Vsevolod Vjatsjeslavovitsj Chartsjev, was op de hoogte van de affaire en werd veel later nog, in 2020, beloond met een goed betaalde baan (100.000 roebel of 2.460 euro per maand - een naar Russische normen enorm bedrag) bij Dialog, de propaganda-organisatie van het Kremlin. Zijn rechtstreekse chef daar is Vladimir Grigorievitsj Tabak, de bedenker van de Poetin-kalender. Alisa zelf kreeg een appartement in het centrum van Moskou en een finaleplaats in de verkiezing van Miss Rusland in 2011.
Vader Vsevolod Chartsjev