The Master and Margarita - 2017
Svetlana Migunova-Dali, Baz Luhrmann, Johny Depp en co
Op 14 februari 2017 kwam het Russische persagentschap TASS met het nieuws dat de filmrechten voor een Hollywoodversie van De meester en Margarita waren toegekend aan de producers Svetlana Migunova-Dali, en Grace Loh. Muginova-Dali studeerde af als actrice aan de gereputeerde Moskouse theaterschool GITIS in 1997, waarna ze naar de Verenigde Staten uitweek, eerst naar New York en twee jaar later naar Los Angeles, en Loh is een zelfstandig producent die onder meer gedurende 7 jaar aan het hoofd stond van het productiehuis New Crime Productions van acteur John Cusack.
Svetlana Migunova-Dali
Grace Loh met John Cusack
Wat voorafging - De mysterieuze Nikita Androsiani
Het is niet de eerste keer dat producent Svetlana Migunova-Dali pogingen onderneemt om Boelgakovs roman te verfilmen. In 2000, toen regisseur Vladimir Bortko zijn eerste poging deed om er een 10-delige TV-reeks van te maken voor de toen nog onafhankelijke TV-zender NTV onder de titel Визит Воланда [Vizit Volanda] of Het bezoek van Woland, werd dat door Sergej Sjilovski, de kleinzoon van Boelgakovs derde echtgenote Jelena Sergejevna en zelfverklaarde erfgenaam van de schrijver, geweigerd omdat hij onderhandelingen aan het voeren was met Migulova en een zekere Nikita Androsiani (een producent, eigenaar van een cosmeticamerk en bouwmagnaat - de berichten lopen uiteen).
Sergej Sjilovski
Androsiani zou een ergens een foto van Migunova-Dali hebben gezien en zou besloten hebben dat zij de perfecte Margarita kon zijn. Hij nam contact met haar op, zei dat hij haar de hoofdrol zag spelen in een film gebaseerd op Bulgakovs roman, en bereid was om enkele miljoenen dollars in het project te investeren.
Migunova-Dali reageerde door aan te bieden om internationaal te werken. In 2000 verwierf ze de filmrechten van Sergei Sjilovski, en zes maanden later liet ze hem het script zien dat ze had geschreven. De «erfgenaam» was tevreden. Volgens hem lag Migunova-Dali's versie dicht bij het bronmateriaal en was het misschien wel «het beste script dat hij ooit had gelezen».
Migunova-Dali was zeer ambitieus. In haar zoekttocht naar medewerking noemde ze Francis Ford Coppola, Robert Zemeckis en Anthony Mengele als mogelijke regisseurs voor de film. Al Pacino werd overwogen voor de rol van Woland, Ralph Fiennes voor de rol van de meester, Danny DeVito voor de rol van Behemoth, John Malkovich voor de rol van Pontius Pilatus, Matt Damon voor de rol van Bezdomny en Nicholas Cage voor de rol van Josjoea.
Vladimir Bortko herinnert zich de strijd van toen nog levendig: «Androsiani stuurde faxen naar nationale televisiezenders met de uitnodiging om deel te nemen aan het project, dat zogenaamd alle wereldsterren zou moeten omvatten - van Al Pacino tot Gérard Depardieu». De mysterieuze producent zou ook van plan zijn geweest om tientallen producten onder het merk Master and Margarita uit te brengen, van cosmetica tot een wijnlijn. Hij heeft de beloofde gelden echter nooit betaald. Een jaar later nam Migunova zowel de financiële als de creatieve aspecten van het project over, en Androsiani trok zich terug.
Teamvorming met Grace Loh en Michael Lang
De hoop laaide echter weer snel op toen ze op een dag in een tijdschrift las dat De meester en Margarita het favoriete boek was van acteur John Cusack. «Zonder tussenkomst van zijn agenten en advocaten belde ik zijn bedrijf en zei: 'Ik heb de rechten en het script. Zijn jullie bereid om met ons te praten?». Cusack en Grace Loh, de directeur van zijn bedrijf, bekeken het materiaal en sloten zich aan bij het project. De samenwerking duurde enkele jaren. Volgens Migunova vonden de onderhandelingen uitsluitend plaats met grote studio's, maar de deal kwam er nooit van. De optie verliep.
In 2016 vond Migunova-Dali - zonder Cusack, maar nog steeds met Grace Loh - eindelijk partners, tekende een nieuwe licentieovereenkomst met Sjilovski en bereikte zelfs een akkoord met regisseur Baz Luhrmann. Eind 2019 meldden Amerikaanse publicaties dat de eerste Amerikaanse verfilming van The Master and Margarita zou regisseren. De productie zou worden verzorgd door zijn studio, Baz & Co, waarvan Leonard Blavatnik, de Russische miljardair die onder meer de eigenaar is van Warner Music mede-eigenaar was. Dat zou later tot vrij grote verwikkelingen leiden.
Ook Michael Lang (1944-2022) bood in datzelfde jaar 2016 aan om mee te werken Lang was vooral bekend als één van de organisatoren van het legendarische Woodstock Music and Arts Festival in augustus 1969. Hij had reeds in 1989 zelf pogingen ondernomen om De meester en Margarita te verfilmen, eerst met Ray Manzarek (1939-2013), de toetsenist van de bekende rockband The Doors, en later met Roman Polanski (°1933), maar die pogingen faalden telkens, vooral omwille van meningsverschillen over de scenario's. Meer details over de projecten van Michael Lang kan u lezen door op deze link te klikken.
Michael Lang
Conflict met Mars Media
Gedurende bijna drie jaar hoorden we niets meer van dit project, behalve dat er een dispuut was ontstaan met de Russische productiemaatschappij Mars Media. Die was immers ook begonnen met een project om De meester en Margarita te verfilmen. Aanvankelijk had Migunova-Dali daar geen bezwaar tegen: «We vonden het volkomen terecht dat Boelgakovs nalatenschap de rechten op de Russische versie van de film behield. Sergej Sergejevitsj [Sjilovski] en ik waren het hierover eens», verklaarde ze. Een mogelijke Russische producent mocht trouwens de film niet tegelijk met de Hollywood-versie uitbrengen en mocht de film niet in het Engels vertalen, zelfs niet met ondertitels. Sergej Sjilovski was echter contractueel verplicht om de Russische producent daarvan op de hoogte te brengen, maar dat was nooit gebeurd, waardoor Mars Media zich vrij voelde om zelf de releasedatum te bepalen en de film in het Engels te vertalen.
Er volgde een claim van Michael Lang tegen Mars Media en een rechtszaak van Mars Media tegen Sergej Sjilovski waarin een schadevergoeding van 115 miljoen roebel (1,24 miljoen euro) werd geëist, maar later, in april 2020 leek de zaak in der minne geregeld te zijn. Wie wat betaald heeft aanwie, weten we niet. We hebben alleen een verklaring gezien van Sjilovski; «Oké, prima, ik geef het grootste deel van het geld terug», maar hoeveel en aan wie werd niet bekendgemaakt.
De intrede en de exit van Baz Luhrman
Ondertussen had Migunova-Dali opnieuw van zich laten horen. Op 11 december 2019 meldde de nieuwssite Deadline Hollywood dat zij samen met Grace Loh een samenwerkingsakkoord had afgesloten met de bekende regisseur Baz Luhrmann om er werk van te maken. Luhrmann is bekend van zijn films Romeo + Juliet en The Great Gatsby, allebei met Leonardo DiCaprio, en van Australia en Moulin Rouge!, allebei met Nicole Kidman. Hij werd ook reeds eerder vermeld als een mogelijk regisseur voor De meester en Margarita toen producer Scott Steindorff in 2010 de filmrechten voor de roman verworven had.
Baz Luhrmann
Toen we het nieuws over Baz Luhrmann als regisseur op onze Facebook pagina bekendmaakten werd de link massaal gedeeld, al waren de reacties sterk uiteenlopend. Ze varieerden van «Fantastic» tot «Oh my god. I am afraid». De sceptici vreesden vooral dat Luhrmann te eigenzinnig is om de geest van het werk van auteur Michail Boelgakov te respecteren.
Twee maanden later, op 10 februari 2020, raakte het nieuws bekend dat er banden bleken te zijn tussen het project met Lugrhman en het Russische project van Mars Media. De hierboven vemelde Leonard Blavatnik, mede-eigenaar van Baz & Co, het bedrijf waarmee Baz Luhrmann eerder zijn film Moulin Rouge! gerealiseerd had,bleek immers tevens de eigenaar te zijn van Amedia Producties, één van co-producenten van Mars Media voor de geplande Russische verfilming. Door te klikken op deze link kan u er meer over lezen.
Leonard Blavatnik
Op 4 december 2023 publiceerde het bekende filmmagazine Variety een interview met Baz Luhrman, naar aanleiding van het Red Sea Film Festival in Jeddah, Saoedi-Arabië, waarvan hij dat jaar juryvoorzitter was.
Luhrmann gaf daarin meer duidelijkheid over zijn band met het project van Migunova-Dali en Loh. «Dat boek achtervolgt me al sinds 'Romeo + Juliet'. Het is als een rode draad door mijn leven gegaan. Ik kan je er verhalen over vertellen, maar ik heb er geen tijd voor. Ik zeg niet dat 'M&M' - zo noemen we het - uiteindelijk de film zal worden die ik ga maken. Maar ik kan je niet vertellen hoe vaak mensen zeggen: 'Je zou dat verhaal moeten verfilmen.' Het zou oneerlijk zijn als ik zou zeggen dat ik er niet constant mee in aanraking kom.»
Op 28 mei 2024 viel dan definitief het doek over de samenwerking tussen met Luhrmann toen het magazine Variety meldde dat hij zich nu volledig heeft teruggetrokken uit het project van Migunova-Dali en Loh.
Opnieuw een conflict met de Russen
In tegenstelling tot Migunova-Dali en Loh was Mars Media, ondanks veel moeilijkheden tijdens het productieproces, er wel degelijk in geslaagd om hun project te realiseren, zodat de Russische verfilming van De Meester en Margarita van regisseur Michael Lockshin op 25 januari 2024 in première kon vertoond worden in de Russische bioscopen. Net zoals bij de allereerste publicatie van de roman in 1966, waren de officiële instanties er niet over te spreken, maar werd de film een publiek succes.
Michael Lockshin
Iets meer dan een jaar later, op 1 mei 2025, werd de film uitgebracht In Duitsland en Oostenrijk, en op 5 juni 2025 ook in Italië.
Maar toen het distributiebedrijf Luminosity Pictures ook een Engelstalige versie wilde uitbrengen om te vertonen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. wilden Migunova-Dali en Loh dit voorkomen en slaagden ze erin de première tegen te houden, ook al hadden ze zelf nog geen halve seconde hadden gefilmd van hun project.
Op 11 februari 2025 reageerde Luminosity Pictures met het inleiden van een rechtszaak tegen het duo bij de California Central District Court om hun blokkade op te heffen. U kan op deze link klikken om het verloop van de rechtszaak te volgen.
De impact van de uitspraak van de rechtbank zal breder zijn dan alleen de belangen van de distributeur. In de argumentatie van Luminosity Pictures wordt immers gesteld dat de roman De meester en Margarita tot het publieke domein behoort en dat daarom niemand er rechten op kan claimen. Als de rechtbank deze redenering volgt, zou iedereen die in de toekomst nog een bewerking van de roman wil maken - film, theater, opera of wat dan ook - definitief bevrijd zijn van de verstikkende claims van Sergej Sjilovski, Boelgakovs zelfverklaarde «kleinzoon». U kan op deze link klikken om meer te lezen over Sergej Sjilovski.
Johnny Depp komt op de proppen
Acht jaar na de eerste aankondiging werden de plannen van Migunova-Dali en Loh plots terug breed uitvoerig vermeld in de filmpers. Na Baz Luhrman in 2019 was het deze keer Johnny Depp die de aandacht trok. Migunova-Dali heeft in 2023 samengewerkt met Depp als één van de uitvoerende producenten van de film Jeanne du Barry, waarin Depp de rol van de Franse koning Lodewijk XV vertolkte.
Migunova-Dali en Loh zouden voor de productie van de eerste Engelstalige verfilming van De meester en Margarita samenwerken met Depps bedrijf IN.2 Film en de producenten Stephen Deuters en Stephen Malit. Dit werd gisteren door Depp zelf aangekondigd op het Red Sea Film Festival in Jeddah, Saoedi-Arabië, waar hij samen met Deuters en Malit aanwezig was om een workshop voor acteurs te leiden.
Johnny Depp in Jeddah